در روز 19 آگوست 1993 در ایالت تگزاس امریکا و منطقه مک لنان ، فردی به نام دیوید کورش (David Koresh) به عنوان رهبر فرقه داودیه به همراه 82 نفر از پیروان خود و خانواده های آنها که حدود 20 نفر از افراد خردسال نیز در میان آنها به چشم می خورد، مدت 51 روز در یک کلیسای ساخته شده به دست خودشان به محاصره پلیس درآمده و نهایتاً در آتش سوزی سوختند و جز تعداد اندکی، اثری از هیچ کس باقی نماند.

رهبر این فرقه دارای ویژگی‌ ‌های قابل تاملی بود. وی در سال 1959 از پدر و مادری به دنیا آمد که با هم ازدواج نکرده بودند. در سال 1983 بعد از انتخاب شدن به رهبری فرقه، ادعا کرد آخرین پیامبر خداست. وی در کتب خود تعدد زوجه را برای مرد حرام اعلام کرد اما زمانی که رسوایی انحراف جنسی اش آشکار شد، از آستینش آیات آسمانی مبنی بر حلال بودن این امر برای خودش آورد. حتی پس از رسیدن به قدرت، به دلیل اختلاف با برخی از بزرگان فرقه، آنها را به قتل رساند.

در این نوشته صرفاً به معرفی و تبیین "فرقه" و توصیف برخی از ویژگی های آن پرداخته و همچنین وضعیت برخی از فرقه های شناخته شده در ایران را مرور خواهیم نمود.

به طور کلی شکل گیری غالب فرقه ها بر پایه استنباط گوناگون افراد مختلف از مذهب می باشد. لذا فرقه ها را در میان مذاهب تعریف می کنند. واژه فرقه برای همه مذاهب قابل تعریف است. گروهی متشکل از انسانهایی که به عمد یا سهو ، خود را از جمع وسیع و غاطبه مردم اطرافشان جدا کرده و به آیین خاصی گرویده اند و بدین ترتیب از ناحیه همگان نیز به رسمیت شناخته نمی شوند. این افراد دارای یک پیشوای مشترک بوده که از آن به رهبر تعبیر می کنند.

رهبر در فرقه، فردی مستبد و خودکامه که خودمختاری وی حد و مرزی ندارد، می باشد. او تنها مرکز قدرت و تنها تعیین کننده ارزش ها و اهداف فرقه است. قطب بندی و تعاریف خیر و شر و دوست و دشمن تابع تشخیص و تمایل رهبر فرقه است. در یک فرقه، فرد نیز با تبدیل شدن به مرید، به خویش تلقین می کند که قدرت تشخیص و تمیز مسائل را ندارد و این رهبر است که قالبهای اندیشه و زندگی را می سازد.

رهبر فرقه تسلط مناسبی بر مباحث روانشناسی دارد. از پیشروان نظریه پردازی و یک ایدئولوگ تمام عیار به حساب می آید. همه این ویژگی ها به رهبر کمک می کند تا پیروان و اعضای فرقه تحت مالکیت خود را به نوعی شستشوی مغزی داده تا گوش به فرمان و دنباله رو وی برای رسیدن به مقاصد و اهدافی شوند که بیشتر جاه طلبی ها و امیال شخصی رهبر فرقه است. در حقیقت در درون فرقه ها، اعضا به یک رباط تبدیل می شوند که هیچ قدرت تصمیم گیری از خود نداشته و به نوعی زندگی خود را نیز به مانند یک برده فدای اهداف رهبری می­کنند و عملاً در یک اسارت ذهنی و جسمی می باشند و به پای فرقه می سوزند. این گونه است که فرقه ها تفاوت کلی و عمده ای با گروه، سازمان، تشکل یا تعاریفی از این دست دارند.

مارگارت تالر سینگر در بخشی از کتاب فرقه­ها در میان ما پیرامون فرقه داودیه و رهبر آن می نویسد: "باز هم در سال 1993 زمانی که گروه کورش به پایان مرگبار خود در ویکو (waco) در تگزاس (texas) رسیدند، در برابر استفاده از ترم خودکشی دافعه نشان دادم. یک بار دیگر یک رهبر فرقه یک کشتار جمعی را برنامه ریزی کرده بود."

در فضای اسلامی حاکم بر کشور بزرگ جمهوری اسلامی ایران نیز پیدایش فرقه هایی با تم های مذهبی که از درون بافت جمعیتی و دل مردم برخاستند اما به مرور زمان و با نشان دادن چهره واقعی خود از جمع آنها جدا و به نحوی طرد شده هستند، به چشم می خورد. فرقه هایی که به ابزاری در دستان دشمنان ايران مبدل شده اند. فرقه های مدنظر ما تبدیل به یک تهدید جدی شده و امنیت همه جانبه (ملی، اقتصادی، سیاسی، مذهبی و عقیدتی و...) را در معرض خطر قرار داده­اند.

از مهمترین فرقه های موصوف، فرقه رجوی (سازمان مجاهدین خلق ) است. پس از اعلام شروع فاز نظامی در فعالیتهای مجاهدين در 30 خرداد 1360 و به تبع آن فرار مفتضحانه مسعود رجوی از کشور، و از زمانی که حرف های رجوی به عنوان تنها خط مشی تعیین کننده و راهبردی سازمان شده و ماهیت مرکزیت گرایی حول محور شخصیت مسعود رجوی تبدیل گردید، فرقه گرایی در سازمان به صورت پدیده ای روشن و آشکار ظاهر شد. هنگامی که مریم قجرعضدانلو (رجوی) همسر دست به دست شده مهدی ابریشمچی و مسعود رجوی در یک روز ریس جمهور خودخوانده و مسعود هم رهبر شد، فرقه گرایی با داشتن یک رهبر نمود عینی پیدا کرد.

عواملی مانند ارتباط با بنیانگذاران اولیه سازمان مجاهدین خلق، حسن ظن عناصر چپ و ملی گرا، زیرکی و سیاس بودن در برخوردهای درون تشکیلات و با دیگران، توان بالای ابراز ژست های عاطفی و احساساتی و بیان مطالب حماسی و تاثیرگذار و تحریک کننده، برخورداری از قدرت ایجاد قداست برای خویشتن،انعطاف لازم برای مهار نیروها و مهارت زیاد در سفسطه برای توجیه بحران های درونی باعث سلطه فردی رجوی بر اعضای فرقه شده و او را تبدیل به یک رهبر کاریزماتیک مطلق العنان، پیشوای ایدئولوژیک و سیاسی برای فرقه کرده است. اوج این سلطه و مسخ­شدگی و اصطلاحاً شستشوی مغزی اذهان اعضا در روابط سازمانی آنجایی است که در جریان دستگیری مریم رجوی در 30 ژوئن 2003 و در مخالفت با این حرکت پلیس فرانسه، اقدام به خودسوزی نمودند. در حال حاضر نیز مسعود رجوی به مانند یک قدیسه در جمع عناصر فرقه مورد تجلیل و تکریم است، گویی هیچ کس صاحب اراده نیست و همه برده اویند.
....................................................................................
منابع: کتاب سازمان مجاهدین خلق از پیدایی تا فرجام